محمد مهدى ملايرى

188

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

خاندان نصر خاندان نصر كه پادشاهان حيره به دو منسوب مىباشند ، اصلشان از يمن بود ، نه از اين منطقه . طبرى دربارهء انتقال اين خاندان از يمن به سرزمين عراق رواياتى آورده كه همه دلالت بر اين دارند كه پس از آمدن نخستين فرد از اين خاندان كه در برخى روايات ربيعة بن نصر جدّ اعلاى اين خاندان بوده پادشاه ايران او را در حيره سكونت داده و كارگزارى قلمرو عربى دولت خود را هم به او واگذاشته است . در برخى روايات آمده كه پادشاهى كه نخستين فرد اين خاندان را كه نام او را عمرو بن عدىّ بن نصر بن ربيعه نوشته‌اند كارگزار خود ساخت ، اردشير بابكان نخستين پادشاه ساسانى بود ( طبرى ، 1 / 769 ) . طبرى دربارهء پيوستگى تاريخ اين شاهان هم شرح جامعى نوشته كه پرتوى روشن‌گر بر مجموع تاريخ اين منطقه در اين دوران مىافكند . نوشته است : « تاريخ هيچ ملّتى آن‌چنان پيوسته نيست كه تاريخ ايرانيان هست . زيرا فرمان‌روائى آنها از روزگار كيومرث تا اسلام همچنان پيوسته بوده است . بنى اسرائيل هم در حدود شام و نواحى آن تنها تا آن زمان نبوّت و سلطنتى پيوسته داشته‌اند كه فرمان‌روائى آنها به‌وسيلهء ايرانيان و روميان پس از يحيى بن زكريا و عيسى بن مريم ، از ميان نرفته بود . يمنيان هم هرچند در دوره‌هائى از تاريخ ، دولت و شاهانى داشته‌اند ، ولى فرمان‌روائى آنها هم پيوسته نبوده ، و گاه ميان يك تن كه به فرمان‌روائى مىرسيده و تن ديگرى كه پس از او مىآمده مدّتهاى درازى فاصله مىشده . و از اين گذشته ، آنها كه فرمان‌روائى مىيافته‌اند غالبا تنها بر بعضى مخلاف‌ها و بخشهاى يمن حكومت مىكرده‌اند نه بر همهء آنجا . بنابراين فرمان‌روائى آنها هم ناپيوسته و محدود بوده است . تنها دولتى كه در ميان اعراب پيوسته مانده دولت خاندان نصر بن ربيعه يا بنى لخم در حيره بوده است ، و آن هم بدين‌سبب بوده كه آنها كارگزاران دولت ايران بوده‌اند و پادشاهان ساسانى از زمان اردشير بابكان تا خسروپرويز پيوسته آنها را بر آن كار مىگماشته‌اند و بدين‌ترتيب حكومت آنان هم مانند حكومت خاندان ساسانى پيوسته ماند و با زوال دولت ساسانى دولت آنان هم زايل گرديد ( طبرى ، 1 / 4 - 353 و 1 / 70 - 769 ) .